REBELIA

C.J. SANSOM

MATTHEW SHARDLAKE tom 3

„Można przerazić i upokorzyć każdego człowieka. Trzeba jedynie znaleźć właściwy sposób.”

Kontynuuję poznawanie serii o Matthew Shardlake, średniowiecznym prawniku i detektywie („Komisarz”, „Alchemik”, „Serce Anglii”), bardzo dobrze czuję się w konwencji przygód czytelniczych z fabułą opartą na dawnych dziejach. Nie tylko zaciekawiają mnie złożone tajemnice i wciągam się w losy bohaterów, ale też zaglądam w okno historii, a C.J. Sansom sprawia, że powstaje wrażenie przenoszenia się w nią. Autor bardzo dba o detale w opisach, przywołuje liczne fakty, jednocześnie bawi się fikcyjnym uzupełnianiem materiałów źródłowych.

Wkraczam do północnej Anglii, w czasy tuż po religijnej rewolucji i likwidacji klasztorów, pięć lat po stłamszeniu spisku, egzekucji buntowników i zbierającej żniwo zarazie. Rok tysiąc pięćset czterdziesty pierwszy, Henryk VIII wyrusza do Yorku w ramach największego i najbardziej okazałego objazdu w dziejach kraju. Chce wzbudzić respekt i podziw wśród nieprzychylnych mu mieszkańców północy. I właśnie w gniazdo nieugiętych spiskowców i królewskich popleczników zostaje wysłany w kolejną niebezpieczną misję, tym razem przez arcybiskupa Thomasa Cranmera, Matthew Shardlake. Poprzednie powołanie przysporzyło mu wielu wrogów i należy się spodziewać, że i to dołoży kolejnych. 

Oficjalnie prawnik pomaga w rozpatrywaniu skarg skierowanych do króla, ale poufne zadanie polega na pilnowaniu ważnego politycznego więźnia, aby żywy dotarł do Tower. Matthew to człowiek o niezwykłej dyskrecji, potrafiący w sekrecie utrzymać największe tajemnice, przenikać umysły ludzkie i odczytywać intencje. W trzecim tomie masa sekretów, najgorszych zdrad, seria dziwnych zdarzeń, sfabrykowanych dowodów i okazji wrogów do wyrównywania rachunków stawia kluczową postać przed mega wyzwaniem. Jest mniej przewidująca niż w poprzednich odsłonach serii, ale nie ma się co dziwić, intensyfikują się ataki na jej życie. Wątek kryminalny należy do złożonych i barwnych, zaskakuje obrotami spraw i interpretacją oprawcy, odsłania mroczną stronę ludzkiej natury.

5/6 - koniecznie przeczytaj
kryminał historyczny, 602 strony, premiera 07.09.2012 (2006), tłumaczenie Zbigniew Kościuk
Książka wypożyczona z biblioteki.

ALCHEMIK

MATTHEW SHARDLAKE tom 2

C.J. SANSOM

„Osaczona bestia jest najbardziej niebezpieczna.”

Dość osobliwie zabrałam się za serię o Matthew Shardlake, dotąd poznałam pierwszy tom („Komisarz”) i ostatni („Serce Anglii”), a teraz chwyciłam za jeden z pięciu środkowych. I kolejny raz nie zawiodłam się na przygodzie czytelniczej, co więcej, zaliczyłam ją do mega udanych. Odpowiadają mi powieści kreatywnie bazujące na historii, zatapiam się w ich treść z ogromną przyjemnością, zapewniają wiele godzin cieszącej wyobraźnię rozrywki, szybkiego entuzjastycznego przewracania stron, a także intrygującego zaglądania w świadectwa odległej przeszłości. 

Akcja działa się w tudorskiej Anglii, w londyńskim zgiełku, w dworskich realiach, na aptekarskim zapleczu, podczas konnych podróży, na sali sędziowskiej i w klasztornych ruinach. Styl narracji na najwyższym poziomie, mega przyjazny i obrazowy. Pomysł na fabułę opracowany do perfekcji, szalenie zgrabne podsycanie napięcia, zaskakujące kryminalne odsłony i mroki ludzkiej natury. Kluczowa postać serii, Matthew Shardlake, myślący o porzuceniu prawniczej praktyki, musiał odłożyć plany na bok, gdyż otrzymał zlecenie, będące właściwie bezwzględnym poleceniem i szantażem, od dawnego mentora Thomasa Cromwella, doradcy i ministra Henryka VIII. Sprawa odnalezienia czarnego ognia, nieznanej substancji, którą cesarze Bizancjum stosowali w wojnie z niewiernymi osiem wieków wcześniej, na którego ślady trafiono podczas likwidacji i ewidencji majątku jednego z klasztorów, wtrąciła Matthewa w piekielną otchłań zbrodni i przemocy. Próby odnalezienia substancji, greckiej formuły i wskazówek do zbudowania machiny używanej do miotania pocisków, wymagały niezwykłych umiejętności przenikania ludzkich zamysłów, zdolności odnajdywania najsłabszych punktów rozumowania świadków, lawirowania w gęstej sieci kłamstw i podstępów, a nade wszystko niezłamanej ostrożności, odwagi i determinacji. 

Niecierpliwie śledziłam śledztwo i niebezpieczną aferę, wraz z bohaterem tropiłam tych, którzy mogli podrzucić wskazówki, pakowałam się w niewyobrażalne tarapaty. Presja czasu rosła, za każdym razem nieprzyjaciel wyprzedzał o krok, pojawiało się coraz więcej zagadek. Trzeba było przedzierać się przez gąszcz sekretów i półprawd? Średniowieczny prawnik i detektyw zdawał sobie sprawę, że straszna tajemnica o greckim ogniu, przekazywana przez kolejnych cesarzy, aż w końcu zapomniana, zaś teraz odkryta, mogłaby sprowadzić wiele niedoli na nieszczęsny rodzaj ludzki. Czy Anglia targana religijnymi sporami, oszustwami i zbrodniami, powinna dotrzeć do tej porażającej działaniem substancji? A Londyn, miasto stojące na krawędzi paniki, w którym wielcy i mali wyrównują stare rachunki, byłoby gotowe na jej przyjęcie? O ironio, czyż wiara zamiast wyzwalać to, co w ludziach najlepsze, nie wydobywa z nich czasem to, co najgorsze? Miałam zastrzeżenia do licznych literówek, na które zazwyczaj nie zwracam uwagi, ale przy dużym natężeniu irytowały. Proponuję sięgnięcie po nowsze wydanie tej przygody czytelniczej, mam nadzieję, że językowe pomyłki zostały zlikwidowane.

5.5/6 – warto przeczytać
kryminał historyczny, 540 stron, premiera 12.11.2010 (2004), tłumaczenie Zbigniew Kościuk
Książka wypożyczona z biblioteki.

ZDĄŻYĆ PRZED PANEM BOGIEM

HANNA KRALL

„A taka rzecz – kiedy widzi się czterysta tysięcy ludzi odsyłanych do gazu – może człowieka załamać.”

Znasz książkę, już kiedyś spotkałeś się z nią, jednak cieszysz się, że przeczytasz jeszcze raz. A może nie tyle przeczytasz, co przeżyjesz. Obok niej nie dasz rady przejść obojętnie, silne emocje wprowadzają w stan głębokich refleksji. Chwytasz fragmenty wspomnień, jakże żywych nawet po upływie trzydziestu lat, a tak naprawdę różnych perspektyw prawd, i wyobrażasz sobie to, co miało miejsce podczas drugiej wojny światowej. Wchodzisz w czyjeś retrospekcje ze świadomością szacunku wobec bolesnych doświadczeń, nie dlatego, że tak trzeba i wypada, ale dlatego, że odczuwasz wewnętrzny przymus dowiedzenia się o postrzeganiu rzeczywistości. Chcesz uchwycić jakikolwiek sens okrutnych niemieckich zbrodni, ale wyślizguje i wymyka się.

Czujesz, że bluźnisz przymierzając walkę o przetrwanie własne i innych Marka Edelmana, ostatniego przywódcy powstania w getcie warszawskim, do własnej codzienności, doskonale wiesz, że tego się nie da wobec zrobić wobec ogromu tragedii ludzkiej. Zaczynasz rozmyślać, z jednostkowej i szerszej perspektywy, nad tym, co powiedziane w wywiadzie wprost, z lekką zasłoną milczenia lub niedopowiedziane. Pozornie nie zaskakujesz siebie samego wysuwanymi hipotezami o naturze człowieka, jednakże płynące wnioski nie współpracują z wyjaśnieniem usprawiedliwiającym gatunek ludzki. Doceniasz szczerość rozmówcy Hanny Krall, nawet jeśli ktoś pragnie inaczej zinterpretować historię, wierzysz i ufasz, że przytaczane fragmenty pamięci są prawdziwe z perspektywy tej osoby. Zdajesz sobie sprawę, że nie wiesz jak zachowałbyś się w podobnych okolicznościach. Czy podążałbyś ścieżką bierności, oznaczającą pewną śmierć, czy działaniem, jedyną szansą na przetrwanie i zachowanie godności? Czy postawiony przed wyborem dałbyś radę rozstrzygnąć, kto ma prawo żyć, a komu nie możesz podarować szans?

Czy to teraz ma znaczenie? – pyta kardiolog Marek Edelman. Tak! – odpowiadasz z silnym przekonaniem. Ma znaczenie nawet po ponad osiemdziesięciu latach, a nawet jeszcze bardziej, kiedy tak niewielu już pozostało uczestników i świadków wyrządzonych przez Niemcy krzywd i zbrodni. Z jednej strony odpowiadasz twierdząco, z drugiej doskonale wiesz, że ludzkość nie potrafi przyjąć lekcji z historii, jednostkowych, zbiorowych i narodowych, wręcz ślepo podążając za powtórzeniami i powieleniami. Nadzieja tli się w małym procencie społeczności, która otwiera oczy i dostrzega to, co nie powinno nigdy umykać, co więcej włącza się w proces pamiętania i uświadamiania młodych pokoleń. Podsycajmy ogień człowieczeństwa, sumienia, moralnej odpowiedzialności i szacunku wobec ofiar. Gaśmy żar uprzedzeń i nienawiści doprowadzających do ludobójstwa. Tylko kiedy się dobrze zna śmierć, ma się większą odpowiedzialność za życie. 

Wrażeniami po spotkaniu z innymi książkami Hanny Krall ("Biała dama", "Synapsy Marii H.", "Pożegnanie z Narwią") dzielę się na Bookendorfinie, zachęcam do poznania.

5/6 – warto przeczytać
reportaż, 142 strony, premiera 28.10.2026 (!977)
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Literackiemu.

SIOSTRA

LOUISE JENSEN

„Ale czy można naprawdę – tak naprawdę – poznać drugą osobę?”

Za mną udane spotkania z książkami Louise Jensen („Prezent”, „Surogatka” i „Randka”), dlatego zwróciłam się ku debiutanckiej powieści autorki. Niestety, „Siostra” nie została przeze mnie entuzjastycznie przyjęta. Choć na początku zapowiadała się mega intrygująco, z czasem traciła blask niecierpliwego poznawania. Stało się to za sprawą psychologicznej bazy prowadzenia bohaterów, zarówno pierwszoplanowych, jak i drugoplanowych. Im więcej się o nich dowiadywałam, tym gorzej odbierałam ich motywacje. 

Raziła infantylność Grace, jakby za nic miała złe podszepty otaczających ją ludzi. Ciekawie zapowiadało się odkrywanie jej przeszłości, zwłaszcza, że wlewała się do teraźniejszości, zaś tajemnice coraz mocniej przeciekały prawdą. Jednak jej niemal obsesja wspomnieniowa psuła prawdopodobne rozpraszanie widma przeszłości. Pozostałe osoby zadziwiały postawami, nie potrafiłam w nie uwierzyć. Książce nie przysłużyło się czerpanie z oklepanych schematów fabuły i przewidywalności ruchów postaci. Łapałam się na tym, że w zasadzie mało mnie obchodziło, jak potoczy się scenariusz zdarzeń i czy czymś zaskoczy. A jeszcze nasycenie przez autorkę atmosfery powieści dużą ilością alkoholu także nie pomagało we wczuciu się w akcję. Na szczęście, styl narracji przyjazny, zatem szybko dobrnęłam do końca mało udanej przygody czytelniczej. "Siostra" pokazała, że nawet jeśli debiut danego autora nie spełnia oczekiwań, to kolejne książki jego pióra mogą być warte poznania.

2/6 – czytasz i zapominasz
thriller psychologiczny, 398 stron, premiera 11.04.2017 (2016), tłumaczenie Jacek Żuławnik
Książka ze zbiorów własnych Bookendorfiny.

ZAMIANA

JOSEPH FINDER

„Nasze życie jest cały czas sprawą publiczną, czy nam się to podoba, czy nie.”

Mocno naciągana sensacja, jednak solidnie przedstawiona, zdajemy sobie sprawę, że scenariusz prawdopodobieństwa zdarzeń na niskim poziomie, ale przy atrakcyjnie prowadzonej intrydze entuzjastycznie przyjmujemy założenia fabularnej rzeczywistości. Zamysł powieści podobny do wielu, zwykły człowiek staje na drodze potężnych sił politycznych i zmuszony jest walczyć o życie swoje i bliskich. Ciąg niebezpiecznych incydentów, które rozpoczęły się po tym jak życie biznesmena Michaela Tannera nagle zmieniło się w piekło, odkrywa drugą naturę, rzucającą długie cienie i wkraczającą w mroczne sfery. Przypadkowa podmiana laptopów na lotnisku sprawia, że dostęp do ściśle tajnych informacji rządowych wpada w ręce przeciętnego obywatela, grozi katastrofalnymi następstwami błyskawicznego podchwycenia przez dziennikarzy, a w konsekwencji, gwałtowną roszadą na stanowiskach władzy państwowej.

Czytelnik wkraczając w powieść liczy się z tym, że zdarzenia następują w dynamicznych rytmach. Nie ma czasu na chybione decyzje i fałszywe kroki, gdyż presja złowrogich sił rośnie z okrutną bezwzględnością. Postać Will Abbotta, szefa personelu w Kapitolu, frapująco rozwija się, z każdym rozdziałem coraz głębiej wchodzi w ciemność ludzkiej natury. Już dziesięć lat temu trudno było ukryć się przed agentami rządowymi, ale przy współczesnym stopniu zaawansowania technologii inwigilacyjnych wydaje się to wręcz niemożliwe. Joseph Finder oferuje odbiorcy sensacyjną rozrywkę mocno trzymającą się cech thrillera. Głęboko skrywana tajemnica wywiadu, supertajne materiały, zakulisowy program szpiegowski, ale również obsesyjne ambicje na szczycie władzy, poczucie funkcjonowania ponad prawem, nieliczenie się z ludzkim życiem. Cóż znaczy śmierć pojedynczego człowieka wobec potrzeb i oczekiwań góry systemu? Czy instynkt przetrwania unieważnia etyczne skrupuły? Na ile żyjemy już w epoce postprawdy? „Zamiana” oprócz czystej rozrywki podaje również kawę, świeżo zaparzoną z najlepszego gatunku ziaren, jej zapach towarzyszy wielu stronom książki, a ciekawostki o jej jakości brzmią kusząco.

4.5/6 – warto przeczytać
thriller polityczny, 362 stron, premiera 17.04.2019 (2017), tłumaczenie Przemysław Hejmej
Książka ze zbiorów własnych Bookendorfiny.

OSTATNI DOWÓD

JEFFERY DEAVER

COLTER SHAW tom 3

„Dzięki pracy łowcy nagród Shaw przekonał się, że w systemach wartości, jakie wyznają ludzie, kryje się nieskończenie wiele zagadek i sprzeczności.”

Tajemnicza śmierć ojca Ashtona Shawa, matka Mary Young z umiejętnościami przetrwania i trójka dzieci, każde z odpowiadającym mu osobowościowo określeniu, Colter niespokojny, Russell samotnik i Dorion inteligentna. Seria o Colterze Shawie, ale w trzecim tomie pojawia się brat i wzmianka o siostrze. Niezwykła rodzina, biegła w sztuce przetrwania, na skutek pewnych odkryć zmuszona do uważnego wypatrywania ryzyka i niebezpieczeństwa. Już przydarzyła się tragedia rodzinie, teraz za wszelką cenę chcą zapobiec kolejnej. Wiele kart gry na śmierć i życie wyłania się z ukrycia, scenariusz zdarzeń dynamicznie rozwija się, sieć pułapek, inwigilacji, pościgów i zabójstw zacieśnia się. Potężna organizacja gotowa jest na podjęcie wszelkich kroków, aby zdobyć to, co pozwoli zapanować nad światem Ameryki. Zaledwie garstka osób przeciwstawia się jej, wśród nich rodzina Shaw. Maksymy ojca prowadzą braci w niebezpiecznym świecie, ratują przed zagrożeniami, pomagają utrzymać się na powierzchni mętnej wody tajnych informacji, ukrytych dowodów, perfidnie rozpuszczanych kłamstw i zamachów śmierci dokonywanych w tajemniczych okolicznościach. 

Ogromne wyzwanie to zarabiać na życie jeżdżąc po kraju, starając się rozwikłać zagadki, których część ludzi nie potrafi rozwiązać, jednych nie obchodzą, innym zależy na ich nierozwiązaniu, odnajdując ludzi zaginionych z winy losu i okoliczności, zacierających za sobą ślady z własnej woli. Zajęcie obarczone dużym stopniem ryzyka, a co dopiero krzyżować szyki żądzy władzy i bogactwa firmie o międzynarodowym zasięgu i perfekcyjnym funkcjonowaniu poza granicami prawa. Dominuje również wątek ratowania przed zamachowcami pewnej rodziny, wiedzącej zbyt dużo na niewygodny temat. Postać Victorii, która pojawiła się w poprzednim tomie, zaczyna pełnić znaczącą rolę. Wydźwięk scenariusza zdarzeń potwierdza, że to informacje są najlepszą bronią surwiwalowca. Przyjemnie spędzam czas z książką, szybko daję się wciągnąć w akcję, dotrzymuję kroku odkrywania sekretów i zapobiegania nieszczęściu. Drażnią drobne powtórzenia treści, jakby autor nie do końca panował nad obecnością wyjaśnień. 

Zerknij na wrażenia po spotkaniu z poprzednimi tomami serii o Colterze Shawie, łowcy nagród („Gra w nigdy”, „Polowanie na czas”, „Do jutra”), serii o Lincolnie Rhymie, policyjnym konsultancie ("Kolekcjoner kości", "Tańczący trumniarz", "Puste krzesło", "Kamienna małpa", "Dwunasta karta", "Pocałunek stali", "Pogrzebani"), serii o Kathryn Dance, agentce CBI i specjalistce ds. kinetyki ("Panika"). Każdą przygodę można zacząć od dowolnego momentu serii, nie trzeba trzymać się ściśle kolejności odsłon, gdyż autor komplementarnie i z wyczuciem wprowadza w różne aspekty fabuły i objaśnia tło przeszłości potrzebne w danym momencie.

4/6 – warto przeczytać
sensacja, 420 stron, premiera 14.06.2022 (2021), tłumaczenie Łukasz Praski
Książka wypożyczona z biblioteki.

DO JUTRA

JEFFERY DEAVER

COLTER SHAW tom 2

„To nie była twarz mordercy. Colter Shaw widział jednak w życiu mnóstwo zabójców o niemal anielskich obliczach.”

Jeffery Deaver oferuje powieść odbiorcy przygotowaną w niemal każdym aspekcie, tak jak czwarty tom serii o Colterze Shawie „Polowanie na czas”, albo z elementami niekoniecznie w pełni dopracowanymi, tak jak pierwszy tom „Gra w nigdy”. Rozbieżność w ocenie wrażeń czytelniczych dotyczy też innych książek autora, które przybliżałam na Bookendorfinie (z Lincolnem Rhymem w roli głównej "Kolekcjoner kości", "Tańczący trumniarz", "Puste krzesło", "Kamienna małpa", "Dwunasta karta", "Pocałunek stali", "Pogrzebani"), czy z Kathryn Dance, kluczową postacią "Paniki"). Co istotne, każdą przygodę sensacyjną można zacząć od dowolnego momentu serii, nie trzeba trzymać się ściśle kolejności odsłon, gdyż autor komplementarnie i z wyczuciem wprowadza w różne aspekty fabuły i jej tła potrzebnych w danym momencie. Dlatego skaczę po seriach kierując się aktualną dostępnością tomów, z aktualnych premier wydawnictw lub starszych zbiorów bibliotecznych.

„Do jutra”, drugi tom o Colterze Shawie to sensacja, która w dużym stopniu bazuje na thrillerze i kryminale. Uwzględnia bogaty scenariusz zdarzeń i mroczny aspekt społeczny. Nie podoba mi się, że wiele incydentów, początkowo znakomicie rozpisanych w scenariuszu zdarzeń, z czasem szybuje w stronę małej wiarygodności, idzie drogą na skróty, gdyż to osłabia zaangażowanie w przygodę. Najpierw wielka tajemnica a za chwilę szybkie jej ujawnianie, choć obdarzone dużym ryzykiem i niebezpieczeństwem. Dla kontrastu, świetnie bawię się w ramach sprytnych zwrotów akcji i pułapek interpretacji, które autor skwapliwie zastawia na obserwatora fabuły. Zgrabnie podpuszcza w kierunku nieświadomego zagrożenia wyłaniającego się dla głównego bohatera, a następnie raptownie zmienia źródła sytuacji bez wyjścia, a nawet ich kontekst. Czasami czepiam się, że Shaw, zawodowy poszukiwacz zaginionych, łowca nagród, dysponuje imponującą wiedzą i znakomitymi umiejętnościami, zwłaszcza kiedy unosi się wokół niego zapach śmierci, ale to już taka niemal standardowe ujęcie bohatera pomagającego słabszym i ratującego w potrzebie.

Gig Harbor w stanie Waszyngton, miasto liczące siedem tysięcy mieszkańców, urokliwe i jednocześnie nadgryzione zębem czasu, staje się miejscem zlecenia zlokalizowania dwóch młodych mężczyzn, podejrzanych o rysowanie swastyk, podpalenie kościoła, ostrzelanie kościelnego i kaznodziei. Jeden wątek powieści wnika głęboko do sekty prowadzonej przez mistrza Eliego zajmującego się osobliwą terapią osób pogrążonych w żałobie. Drugi przyjmuje osobisty charakter dotyczący zamordowania ojca Shawa i ściśle tajnej tajemnicy z przeszłości. Powieść oprócz waloru przygody w rytmie dynamicznej sensacji, ukazuje również jak sekta potrafi kontrolować otoczenie wyznawców, kreować ściśle obowiązujący system kar i nagród, wzbudzać poczucie bezsilności, wykorzystywać strach do panowania, lansować uzależnienie od przywódcy, stawiać za cel przemodelowanie zachowań zwolenników. Szacuje się, że w USA może funkcjonować nawet dziesięć tysięcy różnorodnych sekt, zatem jest to poważna skala społecznego zjawiska, warto o tym uświadamiać nawet poprzez kryminały, thrillery i sensację.

4/6 – warto przeczytać
sensacja, 450 stron, premiera 14.06.2022 (2020), tłumaczenie Łukasz Praski
Książka wypożyczona z biblioteki.

NEŃKA LICHO

UKRAINA. REPORTAŻ Z WOJNY

ANTONINA PALARCZYK

„Jak sama mówi, trafiła na wojnę, by coś przeżyć: może strasznego, może dziwnego, na pewno intensywnego.”

Kiedy na skrzydełku okładki książki przeczytałam powyższe zdanie, zaczęłam się zastanawiać nad szaleństwem kryjącym się za tymi słowami i czynami, bo przecież, kto normalny pchałby się na wojnę, by coś poczuć, przywołać skrajne emocje, narazić się na kalectwo i śmierć, kiedy może spokojnie w domowym zaciszu śledzić relacje z wojny na Ukrainie. Lecz znalazła się młodziutka osoba, podróżująca autostopem, pragnąca z bliska obserwować wojnę, namacalnie dotknąć przerażenia i koszmaru, zanurzyć się w cierpieniu i biedzie, przysłuchiwać się rozmowom żołnierzy, wolontariuszy i cywili, włączać się w nie, żeby pozyskać jak najbardziej szczegółowy obraz frontowej rzeczywistości, dramatycznej codzienności, świadectw traum, ale również siły przetrwania, walki i oddania.

I wiecie co, bardzo potrzeba była ta książka, przypominająca i relacjonująca obraz zbrodni i funkcjonowania w jej obszarach, gdyż wojna na Ukrainie nieco spowszedniała w oczach innych narodów. Nie wywołuje tak silnych emocji jak wcześniej, niekiedy nawet złoszczą bezpośrednie i pośrednie jej konsekwencje. Antonina Palarczuk napełniała znaleziony wazonik z pocisku obrazami sprzeczności, zmianami w ukraińskim społeczeństwie, historiami indywidualnych osób, duszami zdewastowanych i wymarłych miast, obecnością życia we wsiach wydawałoby się wykreślonych z mapy, specyfiką udzielania pomocy medycznej i urządzania pogrzebów. Skłaniała do zastanowienia się, czy warto marzyć na powojnie, kiedy pociski świszczą wokół, jak bardzo może spowszednieć liczba zabitych, jaka jest prawdziwa definicja bohatera, dlaczego pojawia się niejednolitość w podejściu do agresora, czy i w jaki sposób chronić przyrodę.

Różnorodność emocji, mocno ściśniętych i prawdziwych, wypełniała strony zbioru reportaży. Imponował wyczulony zmysł obserwacji ludzi, miejsc i incydentów, ale także wszechobecnej śmierci. Odpowiadał styl narracji, obrazowy, przekonujący, oddziałujący na zmysły i wyobraźnię. Jeśli uwzględniło się, że „Neńka licho” to debiut zaledwie dwudziestopięcioletniej korespondentki wojennej, to rodziło się uznanie dla kunsztu opowiadania, a zanikały podejrzenia o szaleństwo uprawiania takiego dziennikarstwa. Powinniśmy móc spoglądać w oczy temu, co dzieje się na Ukrainie, patrzeć wprost na ludzkie tragedie, nie odwracać wzroku od tego, co niewygodne, niezrozumiałe i trudne do przyjęcia. Obserwowałam jak zmieniała się dorosłość i świadomość autorki przez obecność na frontach wojennych, ale i ja poczułam, że coś mną mocno szarpnęło, uderzyło wydźwiękiem i kontrastem, zwróciło uwagę, przyciągnęło do dalszego interesowania się.

4.5/6 – warto przeczytać
reportaż, 382 strony, premiera 28.10.2026
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Literackiemu.

ALEJA SAMOBÓJCÓW

JAROSŁAW PATER tom 1

MAREK KRAJEWSKI, MARIUSZ CZUBAJ

„Czasem śladem jest nie to, co widzimy, ale to, czego nie ma.”

Dwukrotnie miałam myśl, aby porzucić kryminał tuż przed pierwszą połową. Niestety, nie wkręciłam się w niego, wydawał się rozlazły i mało konkretny od strony mroku. Podejrzewałam, że był to efekt szczegółowych opisów i wtrąceń okolicznościowych, obejmujących polską rzeczywistość pierwszych lat dwudziestego pierwszego wieku, które fantastycznie przywoływały wspomnienia lub dawały wyobrażenie jak wtedy było, jednak bez równoległego prowadzenia wyrazistego i emocjonującego śledztwa, co odebrało intrydze moc koncentrowania uwagi i wciągania się. 

Niekoniecznie było mi po drodze z prowadzeniem kluczowej postaci serii, psychicznie połamanej i pokręconej, chociaż nie mogłam odmówić jej determinacji i zaangażowania w prowadzenie śledztwa, nawet bez zgody przełożonego i w ramach urlopu. Miałam odczucie, że kryminał zgubił osobowość w nadmiarowej muzyce i zbędnych opisach codzienności głównego bohatera, nudnych dialogach, w drobnych nielogicznościach, niezrozumiałym zachowaniu niektórych osób, słabo uzasadnionych motywach. Na plus zaliczyłam finałową odsłonę wyjaśniającą kryminalną zagadkę, atrakcyjne zawirowanie i wymieszanie rozwiązań śledztwa, choć w powieści brakowało esencji czerni ludzkiej natury. Rok dwa tysiące szósty, dom seniora, morderstwo z osobliwą inscenizacją dokonane na jednym z mieszkańców i równoczesne zniknięcie drugiego. Czy śmierć inwalidy i nieobecność profesora łączyły we wzorze wspólne nici? Dlaczego ABW przejmowała sprawę? Dokąd prowadziło Jarosława Patra dociekliwe prywatne dochodzenie? Drugi tom czeka na półce, nie wiem, kiedy się za niego zabiorę, muszę odczekać jakiś czas, przytłumić negatywne wrażenia po spotkaniu z pierwszym.

2/6 – czytasz i zapominasz
kryminał, 384 strony, premiera 10.01.2008
Ze zbiorów własnych Bookendorfiny.

MEDALION

LESZEK HERMAN

„Kilkudziesięciu mężczyzn stało przy relingach i wantach, wpatrując się w pojedynczy ślad butów, który prowadził przez śnieg ku mlecznej pustce lodowego pola.”

Zastanawiające, dlaczego dotąd nie trafiłam na twórczość Leszka Hermana, bo jak się przekonałam po „Medalionie”, to zdecydowanie coś dla mnie. Sensacja bazowała na kryminalnym wątku i historycznym tle, moim ulubionym, zatem jak miałam nie dać się w nią wciągnąć, tym bardziej, że opowiedziana została przyjemną i zgrabną narracją. Odpowiadało mi naprzemienne wędrowanie przygodą po dwóch strefach czasowych. Przeszłości (rok tysiąc osiemset dwudziesty dziewiąty) naznaczonej podróżą na pokładzie Mary Ann ze Szkocji do Królewca i osobliwymi śmierciami. I współczesnością z zagadkowym skarbem i wyboistą drogą prowadzącą do odkryć. 

Konwojowanie szczególnego ładunku, trzech masywnych i okutych żelazem skrzyń, których zawartości nikt nie znał, a mega działały na wyobraźnię marynarzy, w połączeniu z najbardziej mroźną zimową scenerią, ciekawie podkręcało klimat, zwłaszcza, że do głosu dochodziły akcenty przesądów i legend. Natomiast projekt odzyskania czerwonej kamizelki, przeprowadzany w londyńskiej scenerii, był ryzykowną grą, tajemniczą operacją lubiącą prowadzić na manowce. Wsiąkałam w obrazy nakreślone w pokładowym dzienniku. Dociekałam, co stało się z kolekcją cennych polskich szafirów. Dałam się ponieść dynamicznie prowadzonej intrydze, stawała się coraz bardziej upiorna i zagadkowa, zagęszczała się sekretami, zdradami i spiskami. 

Zastrzeżenia miałam do nakreślenia postaci z współczesności, zwłaszcza Keanana Blaira, lekarz wydawał mi się wyjątkowo podatny na manipulacje kobiet. Influencerka Olivia Lamont, chociaż wykazywała się piekielnym wyczuciem i intuicją w zdobywaniu informacji i łączeniu faktów, nie wywołała sympatii. Zbyt bezpośrednia, jednak tę cechę dostrzegam dziś w większym wymiarze niż kiedyś u młodych zespolonych z social mediami. Grupa osób powiązanych z Sedinum Exploration przybierała różnorodne osobowości, co działało na korzyść w odbiorze. Atutem powieści stało się tło historyczne, znakomicie wykorzystujące fakty, wplatające ciekawostki z dziejów Polski. Chętnie przypomniałam je sobie i zetknęłam z badawczymi wizjami bohaterów. 

„Medalion” frapująco wypełnił wieczór czytelniczy, wciągnął kryminalną i historyczną odsłoną, zgrabnie żonglował przeszłością i teraźniejszością. Miałam wrażenie, że trochę zaniedbywał portrety postaci nam współczesnych, jednakże odczucie mogło wynikać z nieznajomości wcześniejszych powieści Leszka Hermana, zatem motywów określonych postaw. Autor odsyłał na konkretnych tytułów, aby chętny na wyrobienie sobie pełnego spojrzenia na wątki, wiedział, gdzie je znaleźć. Książkę mogłam czytać i bez znajomości poprzedniczek, gdyż nie tworzą serii, ale wewnętrzny świat czytelniczy. Umówię się z innymi reprezentantami twórczości autora.

5/6 – warto przeczytać
sensacja, 414 stron, premiera 28.10.2026
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Muza.