"Uważał się za ofiarę, dobrego człowieka, który jedynie wykonywał
rozkazy, trybik, który w ogóle nie powinien był trafić do aresztu." Trudno czyta się takie opowieści, niosą ogromny ładunek bolesnej tematyki, skrajnych emocji, wyraźnego sprzeciwu. Sięgając po nie stawiamy na zachowanie pamięci okropności, które człowiek zgotował człowiekowi, choć trafniej napisać - potwór zgotował człowiekowi. Daleka jestem od wydawania ostatecznych sądów postaw ludzi, lecz niekiedy nie można się przed tym powstrzymać, zwłaszcza gdy, jak pokazuje publikacja, na prawdziwą sprawiedliwość próżno czekać. Pozostaje zatem głośne przypominanie o wyjątkowym zbrodniarzu wojennym, za nic mającym ludzkie życie i dylematy moralne.
Patricia Posner ze
szczegółowością odnosi się do kwestii nazistowskiego Holokaustu,
masowych mordów, barbarzyństwa i okrucieństwa. Naświetla tło historii,
ale koncentruje się na życiorysie Victora Capesiusa, zbrodniarza
hitlerowskiego, aptekarza w obozach koncentracyjnych Dachau i
Auschwitz-Birkenau, SS-Sturmbannführera. Patrzymy, w jakiej dorastał
rodzinie, jakie zdobył wykształcenie, jak przebiegała ścieżka
kariery, czym zniesławił się podczas drugiej wojny światowej, a także
jakie życie prowadził w powojennych latach. Capesius wykazał się ogromną
dwulicowością. Ceniony przedstawiciel handlowy firmy Bayer i lubiany
aptekarz w Schäßburgu przed wojną. Podczas wojny, w obozie
Auschwitz-Birkenau, oprawca posyłający ludzi do komory gazowej,
gospodarujący zapasami cyklonu B, uczestniczący w makabrycznych
eksperymentach medycznych, wykazujący się chciwą, złodziejską, kłamliwą i
bezduszną naturą.
Publikacja bogata w świadectwa prawdy, liczne relacje, zapiski, wnioski z rozmów. Doskonale wyczuwalne bogactwo bazy bibliograficznej i dokumentalnej. Przyjazna narracja, logiczny układ prezentowanego materiału, zdjęcia chwytające za serce i skłaniające do snucia refleksji. Wiele odniesień do zbiorowego procesu zbrodniarzy nazistowskich, nacisk na to, aby młode pokolenia zdobyły wiedzę i zrozumienie tego, co się stało, skali i konsekwencji. Książka wpisuje się w nurt literatury faktu z dziedziny mrocznej międzynarodowej historii, tak bardzo chciałoby się, aby takie zbrodnie nie miały już miejsca, aby człowiek wyciągał wnioski z lekcji tragicznych doświadczeń ofiar, nie powtarzał schematów masakry, obojętności, wypierania się odpowiedzialności. Dlaczego tam, gdzie do głosu dochodzi fanatyzm i głupota cierpią niewinni i bezbronni? Jak jedna osoba wybiera ścieżkę zbrodniarza, a druga sprawiedliwego wśród narodów świata?
4.5/6 - warto przeczytać
literatura faktu, 318 stron, premiera 21.01.2019 (2017), tłumaczenie Michał Szymonik
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Uniwersytetu Jagiellońskiego.
