W ZAKAMARKACH MÓZGU

DAVID J. LINDEN

"Człowiek może robić, co chce, ale nie od jego woli zależy, czego chce." Scott M. Sternson

Książka zdobyła moje uznanie, mnóstwo wiedzy z niej wyciągnęłam, zajrzałam w obszary mózgu wcześniej poznane z literatury, ale i całkowicie nowe, zatem sporo ekscytującego naukowego materiału. Podobała mi się ogromna rozpiętość tematyczna, wchodzenie w różnorodne aspekty funkcjonowania mózgu, miałam wrażenie, że co jeden to ciekawszy. Na publikację złożył się zbiór esejów z neurologii. Napisane przez wybitnych naukowców, zatem miałam odczucie, że płynęłam na fali największych zainteresowań i najnowszego dorobku. 

Pasja wgryzania się w precyzyjne i finezyjne elementy mózgu, próby zrozumienia efektów ewolucji neuronów i ich połączeń, wypracowania hipotez, wybrzmiewała podobnie intensywnie u każdego ze współautorów. Czy dotyczyło to tematyki młodych mózgów, podlegających kształtowaniu za pośrednictwem zewnętrznych bodźców, czy dorosłych, gdzie nieustannie zachodzą złożone procesy. Poruszałam się po obszarach zmysłów, relacji i decyzji. Za każdym razem dotykałam sedna naukowych przypuszczeń, badań, weryfikacji i wniosków, ale zupełnie bez poczucia zagrożenia naukowym żargonem i nieprzystępnym stylem przekazywania wiedzy. Napotykałam mocne podłoże specjalistyczne, lecz wyjaśnione w przyjaznej formie. Nie było możliwości, aby nie zafascynować się zgromadzonym materiałem, czerpać satysfakcję poznawania, wkręcać się w odkrywanie sekretów centrum układu nerwowego. Ze względu na szeroki zakres tematyczny, na książkę trzeba przeznaczyć sporo czasu, najlepiej poznawać ją partiami i w spokojnych rytmach, wnikliwie spoglądać na mózg z różnych perspektyw, biologiczne podstawy naszego codziennego doświadczania, ludzkiego życia psychicznego i społecznego. Inne książki, za pośrednictwem których zgłębiałam tajemnice mózgu i zaprezentowałam na Bookendorfinie to: "Twój mózg bez tajemnic", "Mózg. Władca czasu", "Ukryty geniusz", "Magia bioinżynierii", "Mózg incognito. Wojna domowa w twojej głowie", "Zaburzony umysł", "Historia naszej świadomości", "Homo hapticus".

5.5/6 - koniecznie przeczytaj
literatura popularnonaukowa, neurologia, 360 stron, premiera 12.10.2021 (2018)
tłumaczenie Bożena Jóźwiak
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Rebis.

TWÓJ MÓZG BEZ TAJEMNIC

MARC DINGMAN

"Mózg nie jest tworem idealnym, lecz ma niezrównaną zdolność wykonywania wielu zlecanych mu zadań."

Przystępne i przyjazne kompendium podstawowej wiedzy o budowie i funkcjonowaniu mózgu człowieka. Czyta się z zainteresowaniem i przyjemnością. Wyjście poza hermetyczny język w stronę popularnej mowy, jednak z zachowaniem nazw własnych. Sprawnie przebiega się po kolejnych rozdziałach. Tylko gdzieniegdzie Marc Dingman wkracza głębiej w ścieżki nauki, w większości koncentruje się na ogólnej wiedzy, tak aby czytelnik zdobył najważniejsze informacje. Publikacja stanowi dobrze merytorycznie przygotowany materiał, na tyle interesujący i atrakcyjny, że sympatycznie zachęca do kontynuacji studiów nad mózgiem, który nawet dla naukowców go badających jeszcze długo stanowić będzie tajemniczy przedmiot badań.

Książkę podzielono na dziesięć rozdziałów z dedykowaną tematyką. Poruszamy się w obszarach strachu, pamięci, snu, smutku, ruchu, widzenia, przyjemności, bólu, uwagi, języka i mowy. Każda część rozpoczyna się od streszczenia starannie dobranego przykładu klinicznego, wymownie podkreślającego, co dzieje się z człowiekiem, kiedy wybrana funkcja mózgu nie jest właściwie realizowana, z jakimi chorobami się to wiąże. Z jednej strony uświadamia złożoność procesów mózgowych, z drugiej pokazuje ewolucję, jaką przebył ten narząd ośrodka układu nerwowego. Mózg wydaje się zaskakiwać nielogicznością w pewnych kwestiach, czym rzuca wyzwanie naukowcom, zmusza do wielokrotnych interpretacji, wymyka się jednoznacznym wnioskom.

Autor zgrabnie przemyca w treści kluczowej nawiązania do ciekawej historii i rozwoju neuronauki, przywołuje znaczące nazwiska, wskazuje tematykę zainteresowań, omawia mechanizmy pracy mózgu, na których koncentrowano się, a następnie swobodnie przechodzi do współczesnych odkryć i hipotez. Co szalenie zajmujące, jedną z myśli wiodących, oprócz złożoności budowy mózgu, rzutowania na osobowość i przyczyny zachowania, jest odejście od wyznaczenia jednego ośrodka odpowiedzialnego za konkretną funkcję, jak niedawno uznawano, a przyznanie, że owszem jedne obszary mózgu mają większe znaczenie niż inne, jednak doceniać należy role pozostałych, także zaangażowanych w dane procesy. Intrygujące i skomplikowane wzajemne oddziaływanie struktur i aktywności mózgowych bez względu na anatomiczne podziały. Inne książki, dzięki którym zgłębiałam tajemnice mózgu i zaprezentowałam na Bookendorfinie to "Mózg. Władca czasu", "Ukryty geniusz", "Magia bioinżynierii".

4.5/6 – warto przeczytać
literatura popularnonaukowa (neuronauka), 248 stron, premiera 16.05.2020 (2019)
tłumaczenie Bożena Jóźwiak
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Rebis.

UKRYTY GENIUSZ David Adam

"Nie wystarczy po prostu mieć inteligencję; trzeba jej jeszcze używać."

"Ukryty geniusz" jest osobną publikacją, a zarazem luźną kontynuacją "Człowieka, który nie mógł przestać", gdyż i tym razem David Adam przygląda się funkcjonowaniu ludzkiego umysłu, procesom wciąż skrywającym mnóstwo tajemnic i niewiadomych. Ze względu na szeroki zakres tematyczny, na książkę trzeba przeznaczyć sporo czasu, najlepiej poznawać ją partiami i w spokojnych rytmach, wnikliwie spoglądać na rozum z różnych perspektyw.

Autor przybliża aspekty z poszerzania funkcji poznawczych, podniesienia poziomu inteligencji, poprawienia sprawności umysłowej. Omawia metody stymulowania sieci połączeń tkanki nerwowej i reguły powstawania nowych. Przywołuje pionierskie spojrzenia nauki, dawne i współczesne wzorce. Wszystko wspiera różnorodnymi przykładami, które sprawiają, że trudne zagadnienia stają się przystępne i zrozumiałe. Narracja przekonująca i przyjazna, nie ma żargonu naukowego, jedynie drobne wzmianki terminologii tam, gdzie jest to niezbędne, ze względu na jednolitość przekazu.

Istota inteligencji charakteryzuje się wysoką złożonością i niejednoznacznością, poznawanie jej bazuje na różnych dyscyplinach nauki, a testy i kwalifikacje wymykają się pełnemu obrazowi. Penetrowanie pochodzenia ludzkiego potencjału umysłowego stawia wyzwania, ponieważ nie daje się uogólniać i szufladkować. Wkraczamy w sferę genetyki i dziedziczenia, psychologii i kodyfikacyjnej interpretacji, środków farmakologicznych i sztucznej aktywizacji. Sporo wzmianek o badaniach naukowych, sukcesach i spektakularnych niepowodzeniach neuronauki. Ciekawe historie potwierdzają lub obalają, stawiane na przestrzeni dziesiątek lat, hipotezy i wnioski. 

Najbardziej frapujące fragmenty książki to te, które traktują o szczególnych stanach umysłu - autyzmie, zespole sawanta, synestezji i demencji. Z jednej strony niski poziom inteligencji, z drugiej ponadprzeciętne zdolności umysłowe w konkretnej dziedzinie, nagłe zdobywanie talentu w wybranym zakresie pod wpływem dramatycznego wypadku, czy stopniowe wygaszanie pracy umysłu u starszych osób. Mózg osobliwie przenosi doświadczenia z jednego zmysłu na drugi i tworzy coś niezwykłego. Omawiana jest ponura historia brytyjskich zakładów psychiatrycznych, zagrożenia związane z rozwojem eugeniki oraz metody modyfikacji pracy mózgu.

Nie mogło zabraknąć nawiązań do kwestii etycznych, moralnych i społecznych, zatem zbieramy frapujący materiał do przemyśleń. Publikacja nie wnosi innowacyjnych myśli, ale jest zajmującym zestawieniem popularnych osiągnięć nauki, interesującą przymiarką do głębszego studiowania. Atrakcyjnie przyciąga do przyjrzenia się, czym jest inteligencja i jakie są jej wymiary, przyjemnie przygotowuje do dalszych dociekań, specjalistycznych lektur, opracowań z psychologii intelektu i układu nerwowego. Zerknijcie na inne publikacje serii #nauka ("Szarlatani", "GPS mózgu", "Homo hapticus", "Pierwsze znaki", "Mikrobiom", "Magia bioinżynierii", "Geniusz ptaków").

4/6 - warto przeczytać
literatura popularno-naukowa (neuronauka), 286 stron, premiera 27.02.2020 (2018)
tłumaczenie Barbara Gutowska-Nowak
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Uniwersytetu Jagiellońskiego.