czwartek, 5 sierpnia 2021

PIANOLA

KURT VONNEGUT

"Ludzie z natury nie mogą być szczęśliwi, jeżeli nie są zaangażowani w przedsięwzięcia, które im dają poczucie przydatności."

Ponieważ nie zapoznałam się z twórczością Kurta Vonneguta, który zdobył uznanie sporej grupy czytelników, stwierdziłam, że nie ma dogodniejszego momentu niż sięgnięcie po właśnie ukazujące się wznowienie jego debiutanckiej książki. Zachwalano mi intrygujące odzwierciedlanie obserwacji otaczającego świata przez pisarza. Chociaż "Pianola" nie wbiła mnie w fotel, to jednak niesamowicie podkręciła wyobraźnię, przyjemnie wciągnęła w refleksje. Za to cenię spotkania z książkami, możliwość przyjrzenia się punktowi widzenia autora, zestawienie go ze swoim, a następnie poddanie wszystkiego interpretacjom z różnych ujęć. Mogłam zajrzeć w świadomość społeczną początków lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, w kreślone wizje przyszłego świata i poddać obróbce względem współczesnego dorobku cywilizacji. Dostrzegłam styczne kwestie, zachwyt nad postępem technologii młodego pokolenia, obawy wysuwane przez starszych, mieszankę obu czynników wśród dojrzałych świadków ewolucji myśli technicznej i związanymi z nią zmianami, gospodarczymi, społecznymi, politycznymi, religijnymi.

Kurt Vonnegut wkroczył w futurystyczną antyutopię, w której człowiek został zmarginalizowany w obszarze siły roboczej, uznany wręcz za zbędny składnik wobec niezawodności zastępujących go maszyn. Druga rewolucja industrialna zintegrowała przemysł w jedną oszałamiającą karykaturalną postać, rzuciła długi cień na zasadność i wartość ludzkiej egzystencji. Zrodziła podział klasowy, w którym jedynie dyrektorzy, naukowcy, zwłaszcza inżynierowie, i urzędnicy, należeli do elit, warstw uprzywilejowanych. Reszta ludzkości, mieszkańcy Zarzecza, musiała radzić sobie sama. Nawet bunty i sabotaże, tak jak te sprzed dziesięciu lat, po wojennych zawirowaniach, były natychmiast tłumione i neutralizowane. Ogromny ośrodek przemysłowy Ilium nie mógł pozwolić na uwolnienie centralizacji decyzji. Zastąpienie człowieka w pracach fizycznych i sferach umysłowych robotami wywołało metamorfozę obszarów obyczajowych i wyznaniowych. Przerażający obraz. Jednakże, czy obecna informatyzacja z natychmiastowym dostępem do internetowego spamu nie krępuje kreatywności ludzi, narzuca nie tyle sposób myślenia, ale odbierania informacji, co najgorsze, wraz z gotowym tłumaczeniem zwalniającym z dociekań? Nic dziwnego zatem, że pojawiają się skrajne nurty przeciwstawiające się postępowi technicznemu i przemodelowaniu etyki pracy.

Początkowo chętnie i z entuzjazmem wchodziłam w powieść, interesowała mnie wizja świata niemal całkowicie podporządkowanego maszynom, przekonywała umiejętność przewidywania autora. Jednak z czasem natrafiłam na mniej wciągające fragmenty, dłużyła się środkowa część, natomiast zakończenie przebiegało w dynamicznych rytmach. Zabrakło równowagi w rozwijaniu i doprowadzaniu intrygi do punktu kulminacyjnego. Nie do końca potrafiłam zaufać postaciom, ich barwy nie zawsze miały ostrość pozwalającą na pełne zrozumienie, zbyt szybko lub zbyt gładko odgrywały przypisane role, przydzieliłabym im większe znaczenie niż pionki w wizji przyszłości. Paul Proteus wywodził się z kasty doktorów, wydawał się mieć dokładnie rozplanowaną ścieżkę kariery, lecz pewnego dnia przebudził się i stwierdził, że dotychczasowe życie nie dawało pełnej satysfakcji zawodowej i osobistej. W imię powrotu do zasad przeszłości podjął nierozważne kroki. Śledziłam intrygujące rozterki i zmagania, doprawione nutami dobrej satyry i gorzkiej ironii.

4/6 - warto przeczytać
fantastyka, 528 stron, premiera 15.06.2021 (1952), tłumaczenie Wacław Niepokólczycki
Tekst ukazał się pierwotnie na DużeKa.pl

18 komentarzy:

  1. Dobrze, że ukazują się wznowienia powieści znanych i cenionych twórców. Nie wiedziałam, że to właśnie jest jego debiutancka powieść.

    OdpowiedzUsuń
  2. Zapowiada się bardzo ciekawie. Lubię takie książki i chętnie po nie sięgam. Zapisałam ją na moją listę.

    OdpowiedzUsuń
  3. Wznowienie danej książki jest często okazją do poznania pióra nowych autorów.

    OdpowiedzUsuń
  4. Paulina Kwiatkowska5 sierpnia 2021 11:02

    Szkoda, że środkowa część tego wydania okazała się nieco nużąca.

    OdpowiedzUsuń
  5. Szkoda, że w nierównym stopniu można się wciągnąć w tę powieść przez średni środek.

    OdpowiedzUsuń
  6. Rozterki i zmagania bohatera zawsze okazują się dla czytelnika interesujące.

    OdpowiedzUsuń
  7. Dobrze, że przy okazji wznowienia udało Ci się zapoznać z tą powieścią.

    OdpowiedzUsuń
  8. Fantastyka to gatunek który lubi moja siostra, więc zwrócę jej uwagę na tę lekturę.

    OdpowiedzUsuń
  9. Szkoda, że są w tej książce mniej wciągające fragmenty, ale chyba i tak warto po nią śięgnąc

    OdpowiedzUsuń
  10. Lubię fantastykę, jednak ta powieść mnie nie zainteresowała. Pierwszy raz o niej słyszę. Nie znam autora.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja też jakoś jej nie kojarzę, a wznowienie jest okazją do poznania nowych/starych tytułów.

      Usuń
  11. O i ta książka jest dla mnie. Myślę że będzie to pozycja która przeczytam i to zaraz.

    OdpowiedzUsuń
  12. Bardzo dobra recenzja ale książka nie w moim stylu..

    OdpowiedzUsuń
  13. Po fantastykę w ogóle nie sięgam, bo po prostu nie ciągnie mnie do takich klimatów. Tak więc to nie jest coś co chciałabym przeczytać.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja z kolei lubię ten gatunek, często mogę znaleźć w nim coś interesującego.

      Usuń
  14. mam wielką ochotę na tę ksiażkę, ale nie miałam jeszcze okazji sięgnąć

    OdpowiedzUsuń
  15. Nie wiem czy to wstyd sie przyznac czy nie,ale nie czytalam jeszcze nic tego autora. Znam go, kojarze tworxzosc,ale jakos sie nie zlozylo.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja też nic nie czytałam, za to siostra zna większość jego twórczości.

      Usuń