CO NAM MÓWI NIEBO

OPOWIEŚĆ O WSZECHŚWIECIE I TYCH, KTÓRZY GO BADALI

GERTRUDE KIEL

„W ten sposób jedno pociąga za sobą drugie i tropienie prawdy prowadzi nas do fragmentu, w którym między innymi dowiemy się o tym, jak poczyna sobie światło.”

Znakomita propozycja czytelnicza dla młodych odkrywców niebieskiego świata. Mnóstwo wiedzy o astronomii, o tym jak rozwijała się i doszła do współczesnego poziomu, a przy tym mnogość przygód w klimacie wakacji i lekkiej fantastyki. Powieść dostosowana narracyjnie do potrzeb dzieci powyżej dziewiątego roku, pełno humorystycznych scen, ale również nasiąkniętych dreszczykiem scen. Zapowiadający się na szalenie nudny i nieudany pobyt u wyjątkowo srogiej ciotki Gunvor zmienił się w coś niesamowitego, emocjonującego i pouczającego. William przypuszczał, że czeka go makabryczny czas z krewną, lecz z każdym dniem coraz bardziej dawał się wciągnąć w ekscytującą wycieczkę do gwiazd. Rosła jego ciekawość i pragnienie zaspakajania wiedzy, nawiązywał osobliwą więź z ciotką, a intryga zagęszczała się. 

Gertrude Kiel sprawiła, że trudno było oderwać się od tego, co przytrafiało się głównemu bohaterowi, oraz od tego, o czym się on dowiadywał. Świetny pomysł na publikację o podłożu naukowym, z niesamowitą myślą przewodnią, skrzętnie skrywaną tajemnicą, zbiorem kształcących zagadek, fantastycznie rozbudowaną astronomiczną tematyką wspartą niezwykłymi wydarzeniami. Czuło się magię przyciągania wyprawy w fascynujący kosmos, ludzką myśl, obserwacje i odkrycia. Azjatycki mit świata, hebrajski światopogląd, Ptolemeusz, Mikołaj Kopernik, Sophie Brahe, Tycho Brahe, Johannes Kepler, Galileusz, Ole Rømer, Isaac Newton. Kluczowe słowa, mogące sprawiać trudność młodemu odbiorcy, zostały pogrubione i wyszczególnione kolorem, a na koniec zaprezentowano ich zbiorcze zestawienie i wyjaśnienie. Atrakcyjna oprawa graficzna bardzo podobała się dzieciakom. Nie tylko w tekście wiele się działo, ale przekonywała również mnogość różnorodnych i przyjemnych dla oka ilustracji. Publikację zdecydowanie polecam, jak najbardziej warta poznania, rozwija przyjaźń z nauką, oferuje szereg przygód, genialny pomysł na książkowy prezent.

5.5/6 - koniecznie przeczytaj
literatura dziecięca, literatura popularnonaukowa, astronomia, 256 stron, wiek 9+
premiera 06.09.2023 (2018), twarda okładka, format 25,7cm x 19cm
tłumaczenie Agata Lubowicka, ilustracje Gunvor Rasmussen
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu ToTamto.

WIELKA KSIĘGA MARSA

WSZYSTKIE OBSESJE NA PUNKCIE CZERWONEJ PLANETY

MARC HARTZMAN

„Ziemia jest kolebką rasy ludzkiej, ale ludzkość nie może w niej pozostać na zawsze.” Konstantin Ciołkowski

Nietypowa literatura popularnonaukowa, ale nie ulega wątpliwości, że wiele można się z niej dowiedzieć o Marsie, a zwłaszcza o fascynacji człowieka, niemal obsesji, na punkcie tej planety. Marc Hartzman stara się zebrać wszelkie informacje, które tworzą obraz „ognistej gwiazdy”, kształtują świadomość ludzką od czasów starożytnych do współczesności, segreguje i przedstawia w przyjaznej formie narracji. Historia postrzegania Marsa jest wyjątkowo barwna i wyjątkowa, silnie oddziałująca na wyobraźnię i popkulturę. Tajemniczy wygląd planety, wykreowani mieszkańcy, podsycane wieści o nawiązaniu kontaktu z obcymi, świadczą o próbach poznania, zrozumienia, nadzwyczajnej ciekawości. 

Autor nie stroni od humoru w narracji, przytacza mnóstwo ciekawostek, wyłapuje osobliwości, ale również objaśnia technologiczny pęd spojrzenia na Marsa w ramach łazikowych misji. Wkracza w przyszłość w ujęciu wizji wizyt człowieka na Czerwonej Planecie, a nawet zamieszkania na niej. Wszystko uzupełnia bogata oprawa graficzna. Mnóstwo ilustracji, rycin, zdjęć, map, plakatów, dokumentów, cytatów i wycinków gazet. Czytelnik zgrabnie porusza się po książce, wielokrotnie uśmiecha, podchwytuje świadectwa, dziwacznej, aczkolwiek zrozumiałej pasji poznania Marsa. Przyjemnie spędzony czas w ziemskiej i marsjańskiej scenerii rozpalania ludzkich umysłów i bujnej fantazji. A nic tak nie popycha nauki jak dynamiczna pogoń za odkrywaniem obrazów przypuszczeń, domysłów i imaginacji. Zerknij na pozostałe książki z pasjonującej serii bo.wiem, z kategorii #nauka, zaprezentowane na Bookendorfinie: "Teorie spiskowe", "Ryby mają głos", "Niedostosowani", "Najlepiej spożyć przed", "Prawdziwe fałszerstwa", "Motyle", "Supernawigatorzy", "Ukryty geniusz", "Szarlatani", "Homo hapticus", "Pierwsze znaki", "Mikrobiom", "Magia bioinżynierii", "Geniusz ptaków", "GPS mózgu".

4.5/6 – warto przeczytać
literatura popularnonaukowa, 254 strony, premiera 30.11.2022 (2020)
tłumaczenie Magdalena Rabsztyn-Anioł
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Uniwersytetu Jagiellońskiego.

ENCYKLOPEDIA KOSMOSU

PAWEŁ ZALEWSKI

„Gdy patrzymy w niebo podczas letniej bezksiężycowej nocy, możemy odnieść wrażenie, że w kosmosie panuje spory tłok, a wiele gwiazd niemal ociera się o siebie. Tymczasem...”

To pierwsza książka z serii encyklopedii, opracowanych tekstowo przez Pawła Zalewskiego, którą mieliśmy okazję poznać z moimi uczestnikami klubu młodych czytelników. Bardzo się nam spodobała i dlatego z zainteresowaniem sięgniemy również po encyklopedie dinozaurów, nauki, przyrody. „Encyklopedia kosmosu” dostarczyła młodym pasjonatom książek i nauki mnóstwo wiedzy. Publikacja kierowana do dzieci powyżej dziewiątego roku życia, ale i młodsze z entuzjazmem do niej zaglądały, pod okiem dorosłego wyciągały sporo wiadomości. Autor zebrał najważniejsze i najciekawsze informacje o kosmosie, logicznie i atrakcyjnie ułożył, klarownie i zwięźle przedstawił. Nie zabrakło ekscytujących ciekawostek, sugestywnych porównań i obrazowych skojarzeń. Ogromną rolę w pobudzaniu wyobraźni odgrywał nie tylko tekst, ale też bogata szata graficzna, trzymająca się zasad klarowności i przejrzystości. Przydały się pogrubienia kluczowych słów w tekście, gdyż często wracaliśmy do poznanego materiału w celu jego utrwalenia. Szkoda, że publikacja nie uwzględniła indeksu, dzieciom łatwiej byłoby odnaleźć interesujące je w danym momencie zagadnienia.

Dowiedzieliśmy się o narodzinach układu słonecznego, poznaliśmy wyjątkowość Ziemi i jej naturalnego satelitę, zrozumieliśmy gwiezdne aspekty Słońca. Także tajemnice innych planet układu słonecznego niesamowicie wciągnęły, sposób ich przedstawienia przemawiał do wyobraźni. Przywołano pionierskie astronomiczne osiągnięcia. Dano rzut oka na pierwsze próby związane z eksploracją kosmosu i planowanymi w przyszłości wyprawami. Czy na Księżycu faktycznie są morza? Jakie spektakularne widowiska można zaobserwować na Jowiszu? Jak przekonać się o niedostrzegalnej materii? Gdzie szukać początków współczesnej astronomii? Dlaczego ogrom wyzwań stoi przed wysłaniem człowieka w dalszy kosmos? Czy jesteśmy sami we wszechświecie? Publikacja znakomicie promuje naukę, zachęca do zaspakajania ciekawości o wszechświecie, ciałach niebieskich i zjawiskach. Można poznawać po kolei, według rosnącego wskazania stron, albo kierując się tematyką omawianą w poszczególnych rozdziałach. W obu wariantach jest to zajmująca i fascynująca podróż w kosmiczne przestrzenie. Jako ludzkość jesteśmy tak naprawdę na początku poznawania i zrozumienia kosmosu, przed nami rozpoznania i odkrycia dokonywane przez kolejne pokolenia. Popularyzujmy wśród młodych naukę!

5/6 - koniecznie przeczytaj
literatura popularnonaukowa, astronomia, literatura dziecięca, encyklopedia
192 strony, premiera 18.05.2022, okładka twarda, format 21cm x 26cm
Książkę „Encyklopedia kosmosu” zgarnęłam z półki „popularnonaukowe” w księgarni TaniaKsiazka.pl

KOSMOS. 10 RZECZY, KTÓRE NALEŻY O NIM WIEDZIEĆ

BECKY SMETHURST

"Zobaczyć świat w ziarenku piasku,
Niebiosa w jednym kwiecie z lasu.
W ściśniętej dłoni zamknąć bezmiar,
W godzinie - nieskończoność czasu." William Blake

14 miliardów lat dla zabieganych. Skondensowana pigułka wiedzy o wszechświecie. Kwintesencja naukowych wniosków. Stan wiedzy współczesnej astronomii. Nie ma opcji, aby się w tym nie odnaleźć, narracja przyjazna, przekazy przejrzyste. Niezbędne minimum, co każdy powinien o kosmosie wiedzieć, bez posiłkowania się zbędnymi szczegółami i zaciemniającym istotę żargonem. Każda informacja i zdanie dokładnie przemyślane, bezwzględnie podporządkowane logicznemu i merytorycznemu ciągowi wypowiedzi. Nie brakuje szalenie trafnie dobranych przykładów, ułatwiają wyobrażenie sobie zjawisk i zrozumienie teorii.

Esencja informacji opisujących obiekty w kosmosie dociera do wszystkich czytelników. Zawiera elementarny materiał podstawowy. Entuzjastyczna inspiracja do penetracji astronomicznej wiedzy i wyimaginowanych podróży po wszechświecie. Zdecydowanie dla tych, którzy dotąd nie mieli czasu zająć się zagadnieniami kosmosu, ale i osoby już dysponujące wiedzą docenią styl pisania Becky Smethurst i jakość przekazów. Spojrzenie na człowieka jako mikroskopijny okruch energii Wielkiego Wybuchu, i na miejsce w majestatycznym, złożonym i tajemniczym wszechświecie. Nauka wymaga wielkiej kreatywności, nie tylko chęci stawiania pytań, ale szukania odpowiedzi.

Autorka wyjaśnia, jak grawitacja zaprowadza porządek w chaosie, rozszerza się wszechświat, czarne dziury wiążą światło za horyzontem zdarzeń, pole magnetyczne chroni przed większością cząstek wiatru słonecznego, dlaczego ciemna materia nie wchodzi w interakcję ze światłem, w nocy niebo jest czarne, jakie jest prawdopodobieństwo powstawania życia w kosmosie, co było pierwsze, galaktyka czy czarna dziura, czego jeszcze o wszechświecie nie wiemy, jak szukamy planet poza Układem Słonecznym. Książka interesująco wypełnia wieczór z nauką. Co prawda, zaprezentowaną wiedzę miałam wcześniej przyswojoną, jednak z przyjemnością ją utrwaliłam.

4/6 - warto przeczytać
literatura popularnonaukowa, astronomia, 128 stron, premiera 20.10.2021 (2019)
tłumaczenie Jan Dzierzgowski
Tekst powstał w ramach współpracy z DużeKa.pl

POZAZIEMSKIE

AVI LOEB

"Horyzont odkrywanego przez nas Wszechświata wyznacza to, czego istnienie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić."

Jeśli nie dopuszczamy do siebie myśli, że coś może się wydarzyć, ponieważ ograniczają nas narzucone powszechnie koncepcje, to rzadko dokonujemy odkryć naukowych. Badania naukowe przebiegają wyznaczonymi szlakami, znajdującymi wsparcie opinii publicznej i środowiska akademickiego, dlatego ciężko zbacza się z nich, z obaw przed osamotnieniem, a nawet potępieniem. A przecież historia niejednokrotnie udowodniła, że początkowo śmieszne i absurdalne zjawiska, wymykające się szablonom, w miarę zdobywanej przez człowieka wiedzy, przemieniały się w logiczne i uzasadnione ścieżki. Poznanie Wszechświata, usiłowanie wyjaśnienia jego tajemnic i paradoksów, poprzez lansowanie niewygodnych tez, wystawia naukowców na ryzyko utraty szanowanej wiarygodności i pozytywnego wizerunku.

Avi Loeb nie poddaje się presji jedynie słusznych poglądów, poprzez swoją pracę i publikacje stara się przygotować ludzkość, w tym naukowców, do myśli o obecności rozumnych cywilizacji spoza Ziemi. Przybliżając swoje przemyślenia i wnioski dostarcza materiału do oswojenia się z tezą, że kosmos jest tylko pozornie pozbawiony życia poza naszym ziemskim. Zachęca do otwarcia się na wyobrażenie kontaktu z pozaziemską inteligencją i do poważnych rozważań na ten temat. Nie stawia na dowody, lecz na wzięcie pod uwagę, przeniesienie do głównego nurtu nauki. Pierwsze ślady życia rozumnego poza Ziemią przedstawia koncentrując się na 1I/ʻOumuamua, obiekcie, który w dwa tysiące siedemnastym roku przeleciał przez Układ Słoneczny. Ma świadczyć o istnieniu innej cywilizacji we Wszechświecie. Według autora, ʻOumuamua nie jest obiektem naturalnym, a pełnym anomalii reliktem cywilizacji pozaziemskiej, porzuconym osobliwym wytworem technologii, tajemniczym przedmiotem badań archeologii kosmicznej.

Publikacja krąży wokół zagadnień astronomii i filozofii, często odwołuje się do odwiecznych pytań, czy życie ludzkie jest czymś wyjątkowym, czy gotowi jesteśmy na konfrontację ze świadectwami pozaziemskich cywilizacji, jakie konsekwencje wiązałyby się z faktem istnienia obcych? Loeb sporo mówi o nasłuchiwaniu obcych cywilizacji, wizjach odwiedzenia innej gwiazdy, projekcie żagla świetlnego, cyklu życia gwiazd, przemijaniu cywilizacji, stworzeniu syntetycznego życia w warunkach laboratoryjnych. Sporo wstawek z osobistego życia autora, ciekawie wzbogacają klimat książki, nadają dodatkowej lekkości, chociaż narracja przyjazna i wciągająca. Co prawda, nie skorzystałam dużo na wiedzy przedstawionej w tym tytule, ale pozwolił mi spojrzeć z innej perspektywy na wybrane zagadnienia astronomii, zwłaszcza na obiekt o niezwykle wydłużonym kształcie, wykazującym niegrawitacyjne przyspieszenie, wyrzucającym gazy lub pył. Pytania, jakie stawia przed nami Wszechświat, potrafią napawać lękiem i przemawiać do wyobraźni. Wzrasta adrenalina, kiedy uświadomimy sobie, że przez przypadek może pojawić się coś wyjątkowo rzadkiego i szczególnego, zdolnego odmienić ludzką cywilizację.

4/6 - warto przeczytać
literatura popularnonaukowa, astronomia, 384 strony, premiera 01.06.2021
tłumaczenie Marek krośniak i Tomasz Tesznar
Tekst ukazał się pierwotnie na DużeKa.pl

PIERWSZE ŚWIATŁO. JAK WSZECHŚWIAT WYSZEDŁ Z MROKU

[PRZEDPREMIEROWO]

EMMA CHAPMAN

"Żyjemy w czasach z bezprecedensowym dostępem do Wszechświata i jego historii, a nasza zdolność do wypełniania luk w wiedzy rośnie w zawrotnym tempie."

Jestem pod wrażeniem, jak gładko, miękko i komfortowo przechodzi się przez zaprezentowane zagadnienia, wiele spraw związanych z astrofizyką układa się głowie, zbiera się nowe wiadomości, a przede wszystkim wygodnie odnajduje się w klimacie gwiezdnej archeologii, badań kosmicznych skamielin, rozumienia szczątków najstarszych galaktyk. Narracja wyjątkowo przejrzysta, klarownie podane informacje, ubarwione humorem. Fantastycznie przebija się przez historię początku Wszechświata, erę pierwszych gwiazd, czarnej materii, czarnych dziur i galaktyk. Fascynujące, jak wiele jest jeszcze do odkrycia i zrozumienia, to praca naukowa dla wielu pokoleń, ponieważ tak naprawdę ludzkość dopiero zaczęła się tym interesować, wspierając się postępem technologicznym metod badawczych.

Emma Chapman krok po kroku przybliża czytelnika do zrozumienia materii upchniętej w punkt o nieskończonej gęstości, Wielkiego Wybuchu, wyłonienia się czasoprzestrzeni i rozpoczęcia się procesu ekspansji Wszechświata. To wiodące tematy publikacji, ale autorka porusza też mnóstwo innych zagadnień, uszczegóławiających i pomagających w zrozumieniu, zapoznajemy się między innymi z zaćmieniem Słońca, światłem, widmami gwiazd, prędkością światła, temperaturą gwiazd, klasyfikacją gwiazd, przesunięciem ku czerwieni i fioletowi. Wchodzimy w obszary grawitacji, spalania, fuzji gwiazdowej, ciemnej materii, początków dziejów Ziemi, galaktyk karłowatych. I inne, równie interesujące aspekty. Wszystko wzbogacone anegdotami z życia osobistego Chapman, licznymi ciekawostkami, wynikami eksperymentów i znaczących odkryć. Zaprezentowane tak przystępnie i obrazowo tajemnice pochodzenia i ewolucji Wszechświata są mega interesujące, ekscytujące i porywające, nauka daje wiele satysfakcji i poczucia rozwoju. Każdy odnajdzie się w publikacji, wystarczy tylko chcieć dowiedzieć się, jak Wszechświat wyszedł z mroku.

6/6 - rozkosz czytania
literatura popularnonaukowa, astrofizyka, astronomia, 316 stron, premiera 23.06.2021 (2020)
tłumaczenie Jolanta Sawicka
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Muza.

PRZEWODNIK PO WSZECHŚWIECIE

LUCY HAWKING, STEPHEN HAWKING

"Kierujcie wzrok w górę ku gwiazdom, a nie w dół na wasze stopy." Stephen Hawking

I tak powinny prezentować się książki popularnonaukowe kierowane do młodzieży. Materiał kluczowych idei cywilizacji zaprezentowany w szalenie przejrzystej formie, narracja bardzo przyjazna, bez zbędnych zawiłości terminologicznych, koncentrująca się na najważniejszym, zachęcająca do uzupełniania całościowych i cząstkowych obrazów wszechświata. Wyjątkowo atrakcyjnie wyjaśniona bogata historia myśli ludzkiej, kluczowych odkryć w naukach ścisłych. Doceniłam zgrabne skondensowanie wiedzy, gładkie przechodzenie między zagadnieniami, podzielenie na małe porcje, by można było wielokrotnie wracać do publikacji, wznowić czytanie od dowolnego miejsca. Powtórzenia pojawiają się w charakterze utrwalenia kluczowych przesłań i barwnych dopowiedzeń. Mimo, że krótkie teksty napisały różne osoby, to całość spięto wspólną narracyjną klamrą. Tematyka często trudna, jednak przy takiej prezentacji okazuje się szalenie ekscytująca, natychmiast powstaje pragnienie dowiedzenia się czegoś więcej. Przejrzysta oprawa graficzna sprzyja wyciąganiu ciekawych informacji, poznawaniu materiału, przyswajaniu, powtarzaniu i kojarzeniu.

Przekrój zagadnień uwzględnionych w publikacji zachęcający. Robimy zbliżenie na Wszechświat, eksplorujemy go, poznajemy ciemną materię, kręcimy się wokół życia w kosmosie, uwzględniamy podróże w czasie, przyglądamy się Ziemi, zastanawiamy się, jak powstało życie, teoretyzujemy, jak może wyglądać przyszłość. Wspaniale jest przy książce poszerzać horyzonty, zarzucać myśli wokół tego, co ktoś wcześniej przemyślał, zastanowić się, w którym miejscu cywilizacji jesteśmy, poznać przyszły kierunek szybowania interpretacji. Jakbyśmy wchodzili w świat fantastyki, ale mocno osadzonej w rzeczywistości. Poznajemy krótkie życiorysy znaczących osób, co dały światu, jak zmieniły losy ludzkości. Dumni jesteśmy z dotychczasowego dorobku naukowego i jednocześnie wciąż cieszymy się poczuciem mnogości obszarów do penetracji. Mam wrażenie, że młody człowiek po zapoznaniu się z książką zawsze już będzie zainteresowany postępami nauki. Nawet jeśli nie zwiąże się z nimi zawodowo, to będzie zwiększał ich świadomość sięgając po nowe publikacje, wyniki badań i cenne rozważania. Tytuł przyciągnie starszych czytelników, stanowić będzie znakomitą okazję do odświeżenia wiedzy, złapania nowych myśli, przeglądu najnowszych zdobyczy nauk ścisłych. Każdemu przyda się przewodnik po wszechświecie, pomocnik zgłębiania świata, wyznacznik porywających kursów eksploracji ludzkiej myśli.

Inne zbliżone tematycznie tytuły, do których warto zajrzeć, omówione na Bookendorfinie: "Mapy kosmosu", "Obliczanie Wszechświata", "Wielki Projekt", "Wielki spektakl na niebie", "Jedna chwila w dziejach Wszechświata", "Idee, które zmieniły świat", "Teraz. Fizyka czasu", "Stephen Hawking. Opowieść o przyjaźni i fizyce", "Życie 3.0", "Koniec wszystkiego".

5.5/6 - koniecznie przeczytaj
literatura popularnonaukowa (fizyka, biologia, astronomia), 428 stron, premiera 02.02.2021 (2020)
tłumaczenie Robert Filipowski, Marek Krośniak, ilustracje Jan Bielecki
Tekst ukazał się pierwotnie na DużeKa.pl

IDEE, KTÓRE ZMIENIŁY ŚWIAT

JIM HOLT

"Obraz Ady Lovelace jako wynalazczyni programowania komputerowego przemawia do wyobraźni, ponieważ zawiera dwa nieprawdopodobieństwa i ironię... wymyślone przez kobietę... napisane ponad sto lat przed powstaniem komputera...córka Lorda Byrona."

Z obawami podchodzę do tego typu propozycji czytelniczych, nie dlatego, że wątpię w ich przydatność, ale nie dowierzam poziomowi własnej wiedzy. Jednak skoro pragnę zdobywać nowe informacje, nie wolno mi uciekać od nich, a odwrotnie, jak najwięcej z nimi obcować, licząc, że każda kolejna książka okaże się dla mnie coraz bardziej w większości zrozumiała. A "Idee, które zmieniły świat" okazały się przyjaznym lektorem po świecie znaczących idei, czymś, czego poszukiwałam. Ciekawym materiałem do przemyśleń i refleksji. Nie wchodził za głęboko w szczegóły stricte naukowe, a miał na uwadze popularyzację nauki. Ale trzeba nadmienić, że podstawowa wiedza czytelnika może okazać się niewystarczająca, by w pełni docenić walory publikacji. Narracja przyjemna i dowcipna, sporo odniesień do największych dokonań i faktów z życia twórców przełomowych idei, zrzucały ciężar uniwersyteckiego podejścia, a wprowadzały składniki swobodnego przyciągnięcia uwagi. 

Interesująco było przebijać się przez eseje, stanowiące odrębne całości, różnorodne tematycznie, niepowiązane sztywnym kluczem z poprzednikami i następcami. Odpowiadało mi to, po książkę sięgałam, kiedy miałam czas i nastrój na tego typu przygodę czytelniczą. Zaprezentowane krótkie formy powstawały przez dwadzieścia lat, sympatycznie było spojrzeć na nie także z perspektywy przeszłości myśli autora. Fascynująco było poddawać znaczące idee procesowi przyswojenia, niezdecydowania, wątpliwości, zaskoczenia, negacji. Będzie miała do czego wracać w kolejnych przybliżeniach zdobywania wiedzy o otaczającym świecie, kluczowych koncepcjach, ocenach, uzasadnieniach, wpasowaniach w społeczne postrzeganie. Zawsze chętnym okiem spoglądam na indeksy, nazwisk i pojęć, ułatwiają wyszukiwanie wybranych rzeczy. Za mną kolejne posunięcie w zdobywaniu wiedzy, czasem czułam się mniej komfortowo w treści z powodu małej znajomości zagadnień, ale z przyjemnością podchwytywałam przesłania. Efektywnie i satysfakcjonująco.

4.5/6 - warto przeczytać
literatura popularnonaukowa (fizyka, matematyka, astronomia, filozofia)
494 strony, premiera 20.02.2020 (2018), tłumaczenie Tomasz Lanczewski
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Copernicus Center Press.

ZMARSZCZKI CZASOPRZESTRZENI Govert Schilling

EINSTEIN, FALE GRAWITACYJNE I PRZYSZŁOŚĆ ASTRONOMII

[PRZEDPREMIEROWO]

"Ludzkie starania, by zrozumieć Wszechświat, są przedsięwzięciem, które nie ma końca. Właśnie to jest w nauce najwspanialsze - każda odpowiedź rodzi nowe pytania, a pragnienie zdobycia jak najgłębszej wiedzy nigdy nie zostanie całkowicie zaspokojone."

Nie żałuję sobie ostatnio interesujących dawek wiedzy z dziedziny matematyki, fizyki i astronomii, im więcej czytam na temat tych dyscyplin nauk, tym więcej znajduję w tym radości i satysfakcji. Po "Mapach kosmosu", "Obliczaniu wszechświata" i "W poszukiwaniu zera" przyszedł czas na "Zmarszczki czasoprzestrzeni". Nie ukrywam, że moje rozeznanie w tych zagadnieniach tylko w niedużym stopniu wiąże się ze zdobytym wykształceniem na studiach informatycznych i cybernetycznych, bardziej z zaspakajaniem chęci sięgania po publikacje popularnonaukowe, napisane przystępnym i zrozumiałym językiem, koncentrujące się na propagowaniu dawnych i współczesnych idei, upowszechnianiu wyników skomplikowanych obliczeń czy interpretacji rzeczywistości z perspektywy mikro i makro. Cieszy, kiedy trafi się na wartościowe i angażujące uwagę opracowanie, a do takich niewątpliwie należy ta książka.

Fantastyczna narracja, czytelnik ma wrażenie jakby był uczestnikiem porywającej rozmowy o kosmosie, słuchał fascynującego wykładu, wciągał się w ciekawie wygłaszane opinie. Porcja wiedzy podawana w skondensowany, przystępny, przyjazny i przekonujący sposób, aby za chwilę poruszyć lżejszą tematykę z nią związaną, wtrącić mnóstwo efektownych ciekawostek, anegdot, wstawek, barwnych portretów naukowców, pomysłów na przeprowadzenie własnych doświadczeń. Dzięki temu mamy czas, aby złapać chwilę oddechu, spojrzeć z innej perspektywy, odpowiednio zinterpretować i utrwalić pozyskane informacje. Zachwycająca wyprawa wyobraźni w kosmos, doskonała okazja do zgłębienia ścieżek rozwoju nauki, metod dokonywania nowych odkryć, oraz wliczonych w proces postępu, spektakularnych porażek. Podstawy natury czasu i przestrzeni opowiedziane ze znawstwem i pasją, a przy tym z ponad stuletnim ujęciem historycznym.

Teoria względności Alberta Einsteina, przesłanki istnienia czarnych dziur, przewidywanie Wielkiego Wybuchu, rozszerzanie się Wszechświata. Tajemnice, tunele i zakrzywienie czasoprzestrzeni, spowolnienie czasu, teoria parowania czarnych dziur, zasada holograficzna, ściana ognia, ale także gwiazdy neuronowe, pulsary, kosmiczne promieniowanie, a przede wszystkim detektor LIGO (obserwatorium fal grawitacyjnych wykorzystujące interferometr laserowy). Pierwsze w historii wykrycie fal grawitacyjnych, drgań przestrzeni świadczących o zetknięciu się dwóch czarnych dziur odległych o ponad miliard lat świetlnych od Ziemi, poszerzające wiedzę na temat kosmosu, zapoczątkowujące powstanie nowej dziedziny nauki, zajmującej się badaniem dynamiki przestrzeni, a nie wypełniających ją obiektów materialnych. Wszystko uwarunkowane pragnieniem poznawania i poszerzania horyzontów, determinacją w dociekaniu i nieustannym pielęgnowaniu entuzjazmu. "Nauczyliśmy się unosić na falach czasoprzestrzeni. Nasza podróż w żadnym razie nie dobiegła końca - to dopiero początek."

5/6 - koniecznie przeczytaj
literatura popularnonaukowa, 424 strony, premiera 27.02.2018
tłumaczenie Bogumił Bieniok i Ewa Łokas
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Prószyński i S-ka.

OBLICZANIE WSZECHŚWIATA Ian Stewart

[PRZEDPREMIEROWO]

MATEMATYKA ODKRYWA WSZECHŚWIAT

"Natura ma swe prawa. Mają one postać matematyczną. Możemy je odkrywać. Możemy je także wykorzystywać."

Jakiś czas temu zdecydowałam, że dam szansę matematyce, aby nie tylko uznać jej niewątpliwy wkład w rozwój ludzkiej cywilizacji, ale również lepiej ją zrozumieć, a w konsekwencji polubić. I bynajmniej nie chodzi tu o umiejętność dokonywania skomplikowanych obliczeń, lecz o wciąganie się w prawidłowości rozumowania. Stąd moje wcześniejsze sięgnięcie po książkę "W poszukiwaniu zera" Admira D. Aczela czy "Mapy kosmosu" Priyamvada Natarajana, a teraz przyglądałam się jak matematyka oblicza, a tym samym odkrywa Wszechświat.

Autor uświadamia jak zadziwiający i potrzebny jest sukces matematycznego myślenia w astronomii i kosmologii. Jakże istotna jest rola matematyki w widzeniu naukowym, pomagającym w poznawaniu Wszechświata, zarówno w ujęciu mikro, jak i makro. Oczywiście, matematyka ewoluuje, podobnie, jak spokrewnione z nią dziedziny, choćby fizyka jądrowa, astrofizyka, teoria kwantów, teoria względności i teoria strun. Tworzy się ścisły alians między matematyką a astronomią, służący zrozumieniu, wyjaśnianiu i przewidywaniu zjawisk zachodzących w kosmosie, wysuwaniu hipotez i ich stopniowego potwierdzania lub odrzucania.

"Matematyka jest potężną maszynerią logiczną: pozwala nam na dedukcję następstw alternatywnych hipotez dzięki badaniu ich logicznych implikacji." 

Usystematyzowane zapisy dokonywanych obserwacji, poznawanie budowy i ruchu planet, gwiazd i innych obiektów, ich dynamiki, mnogości typów, zróżnicowanego składu. Teoria grawitacji, prawa dotyczące orbit planetarnych, spojrzenie na skomplikowane pola magnetyczne, tendencję gwiazd do grupowania się w galaktyki, przyjmowania określonych kształtów. To wszystko podkreśla jak cennym źródłem racjonalnej ludzkiej inspiracji jest matematyka. Modele matematyczne dające światu wiele nowinek technologicznych, które później używamy także w życiu codziennym.

Książka nie tylko dla miłośników matematyki i astronomii, napisana w przystępny sposób, wzbogacona wykresami, ilustracjami, zdjęciami, a także mini słownikiem żargonu naukowego, tak aby łatwiej poruszać się w omawianych zagadnieniach. Poznaje się je w przyjemny i interesujący sposób. Czasem trudniej było mi zrozumieć przekazywany materiał wiedzy, wynikało to jedynie z mojego przedmiotowego nieprzygotowania, gdyż po uważnym rozeznaniu i skojarzeniu wszystko stawało się już bardziej klarowne. Ciekawie było spojrzeć w historycznym ujęciu na różnorodne koncepcje, teorie i prawa, a także na współczesne zainteresowania naukowców, rewolucyjne odkrycia, kształtowane przekonania i przypuszczenia, również wnioski poddawane w wątpliwość i budzące zastrzeżenia.

4.5/6 - warto przeczytać
literatura popularnonaukowa (matematyka, astronomia), 408 stron, premiera 11.01.2017
tłumaczenie Tomasz Krzysztoń
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Prószyński i S-ka.